EN
YOLLARINYENİ, TEMİZHIZLIENERJİSİ

Formula-E Nedir ve New York 2019 Formula-E Final İzlenimleri

Elektrikli araçların yarıştığı Formula E ile ilgili tüm gelişmeler ZES sponsorluğunda S Sport’ta yayınlanan Street Racers programındaydı. Sezon boyunca yarış değerlendirmelerini ve yarışları izleyen kullanıcılar, ZES’in düzenlediği yarışma ile de Formula E finallerini elektrikli araçla ilgilenenlerin yakından tanıdığı Emir Tunçyürek ile New York’ta izleme şansı yakaladı. Emir Tunçyürek, Formula E New York final izlenimlerini ve Formula E ile ilgili merak edilenleri ZES kullanıcıları için yazdı.

Formula E: Nedir?

Hello Formula-E
Geçtiğimiz Temmuz ayında ZES'in sponsorluğunda elektrikli Formula şampiyonası Formula E'nin 5. sezon finaline New York'ta tanıklık etme fırsatı yakaladım. Formula E bundan birkaç sene önce pek çok kişinin hayal edemeyeceği bir fikirken bugünlerde elektrikli devrimin bayrak taşıyıcısı haline geldi. Yarışçılar arası koşulların eşit olması, dar sokak pistlerinde yarışların yapılması ve teknolojinin kullanılması gibi özellikleriyle birçok kişi için Formula E yarışları en heyecan verici motor sporlarından biri oldu. Bu yazıda ZES’in katkılarıyla yerinde yaşamış olduğum Formula E deneyimini ve kısa süre içinde büyüyen bu 21. Yüzyıl sporunu detaylıca analiz edeceğim.

Başlangıç

Formula E 2011 yılının Mart ayında Paris'te bir akşam yemeği esnasında Uluslararası Otomobil Federasyonu - FIA - başkanı  Jean Todt'un elektrikli bir formula yarışı ile ilgili vizyonunu, daha sonra Formula E kurucuları olacak olan İspanyol iş insanları  Alejandro Agag ve arkadaşı  Antonio Tajani'ye anlatması ile başlıyor. Yemekte çok beğendikleri bu fikir üzerine henüz yemek esnasında peçetelerin üzerinde analizler yaparak başlıyorlar. İş dünyasının sıfır emisyon, Dünya üzerindeki karbon ayak izlerinin azaltılması ve inovasyona hassasiyetleri, e-mobilitenin geleceğine inanç ile birleşiyor ve ortaya Formula E yarışları çıkıyor. Ben dahil pek çoğumuzu elektrik devrimine ikna eden Tesla Model S'in dahi bu yıllarda henüz konsept aşamasında olduğunu ise tekrar hatırlamakta fayda var.

Elektrikli devrime inancın bugünlerden çok daha az olduğu o dönemlerde yüksek sermaye gerektiren, küçük bir kitleye hitap eden ve toplumun ilgisinin çok düşük olduğu bir konuda sıfırdan şampiyonayı 'icat etmek' büyük cesaret gerektiriyor. Üç yıl süren sponsor ve sermaye bulma çalışmaları, takım/pilotları bulup ikna etme, kuralları icat etme, arabaları tasarlama gibi yoğun süreçlerden geçen Alejandro ve Antonio bu maceradan alınlarının akıyla çıkıyor ve 2014 yılında Pekin'de gerçekleşen ilk karbon ayak izi ‘0’ yarış ile Formula E yarışlarını başlatıyorlar.

Üzerinden geçen 5 yıldan sonra benim tanıklık ettiğim final ile Formula E yarışları 5. sezonunu tamamlandı ve bu 5 yılda gerek teknoloji, gerek ilgi duyan takımlar, gerek rekabet anlamında çok yol kat edildi. Sıfırdan icat edilen bir konsept olduğu için ayağa kalkmaları biraz zaman aldı tabii ki. Bu macerayı benim çıktığım yol ile çok benzetiyorum. Elektrikli araçlara olan inancım 2012 yılında başladı ve 2014'den bu yana da bu konuda içerikler hazırlıyorum.

İlk 5 sezonda yakaladığı trendi göz önünde bulundurursak Formula E yarışlarının çığ gibi büyüyüp Formula 1 yarışlarının önüne geçerse şaşırmayacağım. Üstelik Formula E her gittiği şehirde etkinlik standları, yarış öncesi mini etkinlikleri ve tabii ki ana yarışı E-Prix ile büyük bir devrimin temsilciliğini yapıyor.

Yarış - Kurallar - Format

Araçlar, kurallar, takımlar, teknoloji. Bunların hepsi ilk 5 sezonda Formula E'nin hala devam eden gelişim sürecinde çok değişti. O nedenle tüm olanları ve değişiklikleri kronolojik sıra ile anlatmaktansa pek çok büyük değişikliğin yaşandığı ve Formula E'yi farklı bir noktaya taşıyan 5. sezon itibariyle belirlenen aktif kuralları aktaracağım.

Tüm motor sporlarında hatta spor dallarında da olduğu gibi Formula E’de de 1. gelmek ve şampiyona sezonunda düzenlenen yarışlar sonucu en çok puanı almak çok önemli. Ancak puan sağlayan tek şey büyük yarış sonrası sıralama değil. Takımların kazanmasını sağlayan, puan sağlayan pozisyonlar şöyle;
1. Pozisyon
: 25 puan
2. Pozisyon
: 18 puan
3. Pozisyon
: 15 puan
4. Pozisyon
: 12 puan
5. Pozisyon
: 10 puan
6. Pozisyon
: 8 puan
7. Pozisyon
: 6 puan
8. Pozisyon
: 4 puan
9. Pozisyon
: 2 puan
10. Pozisyon
: 1 puan
Yarışın En Hızlı Turu
: 1 puan
Pol Pozisyon
: 3 puan

Sıralama Turları

2 aşamadan oluşuyor. İlkinin adı Qualification ve gruplar halinde tüm sürücüler en iyi zamanları elde etmeye çalışıyor. Qualification aşaması 1 saat sürüyor ve her sürücü bu turda sadece 2 tur atabiliyor. Bu 2 turun sadece biri maksimum güç olan 250kW'a kadar çıkılarak atılabiliyor. Diğer tur, standart yarış hızı olan 200kW gücünde yapılıyor. Qualification turunda en iyi zamanı yapan 6 sürücü ise  'Super Pole' denen bir sonraki aşamaya geçiyor ve kendi aralarında en düşük zamanı yapandan başlayarak birer zamanlı tur atıyorlar. Bu grupta en iyi zamanı yakalayan ise  Julius Baer Super Pole'u kazanmış oluyor. Bu turlar sonucunda +3 puanı hanesine yazdıran takım, büyük yarışa da lider olarak başlama hakkı elde etmiş oluyor. Kalanlar ise en iyi zamanlı turlarına göre sıralanıyor.

Yarış

Formula E yarışlarının adı  E-Prix. Her E-Prix 45dk + 1 tur formatında yapılıyor. Yani 45dk süre dolduğu anda en önde olan pilotun ilk geçeceği başlangıç/bitiş çizgisi sonrası yarışın son turuna girilmiş oluyor. Amaç her zaman yarışı en önde bitirmek. Yarış esnasında zorunlu olmadıkça pitstop yapılmıyor. Çünkü şarj ihtiyacı, araç değiştirme ihtiyacı gibi şeyler yok. Bunun en önemli sebebinin bu sezon itibari ile yeni nesil araçların ve bataryaların tasarlanmış olması. Önceki 4 sezonda her pilot ikişer araç ile yarışıp yarış ortasında araç değişimi yapıyorlardı. 5. Sezon itibariyle ancak kaza, hasar, arıza durumlarında zorunlu pitstop yapılıyor. Şampiyona yeni nesil bir şampiyona olduğu için yarış esnasında kullanılabilen farklı modlar bulunuyor.
Attack Mode
Pilotlar her E-Prix'ten 1 saat önce açıklanan belirli çizgilerin üzerinden araçlarını direksiyondaki bir tuş ile hazır hale getirip geçerlerse Attack Mode hakkı kazanmış oluyorlar. Aktifleştirildiğinde bu mod belirli bir süre +25kW(33,5hp) güce izin veriyor ve aracın toplam gücünü 225kW'a(301 hp) yükseltmiş oluyor. Fakat Attack Mode toplamak için geçilmesi gereken yerler de yarış hattının dışında yer alıyor ve takımlara özellikle vakit kaybettirmek için tasarlanıyor. Attack Mode'un açık olup olmadığını araçların üzerinde bulunan parlak dairenin mavi yanmasından anlayabilirsiniz.

Fan Boost
Bu mod da en çok tartışılan yeni nesil özelliklerden biri. Yarıştan 6 gün önce başlayıp yarışın ilk 15 dakikasına kadar süren oylama ile taraftarlar Fan Boost verecekleri sürücüyü seçebiliyor. Bu sürücü ise birkaç saniye +50kW(67hp) daha güç kazanarak yarışta kendine bir avantaj sağlayabiliyor.

Teknik

5. sezon itibariyle ikinci nesil olarak anılan Formula E araçlarının teknik verileri şöyle;
  • Maksimum Güç: 250kW (335 beygir)
  • 0-100km/h: 2.8 saniye
  • Maksimum Hız: 280km/h
  • Ağırlık:(Sürücü dahil) 820 kg
  • Batarya: 54kWh kullanılabilir enerji
  • Lastik: 18" Michelin lastikleri dışında lastik kullanımına izin verilmiyor. Tüm etkinlik boyunca da araç başı ikişer takım lastikten başka lastik kullanımına izin verilmiyor. Yani pilotlar ilk gün antrenmandan üçüncü gün yarışa kadar 2 takım lastik ile yarışı tamamlamak zorunda kalıyor.
Otomobillerin şasi, gövde ve bataryaları standart olarak üretiliyor. Ancak takımlar kendi motor ve güç elektroniklerini geliştirip kullanabiliyor.Yarışlarda iki çeşit takım bulunuyor; bunlar üretici ve müşteri olarak adlandırılıyor. Üretici takımlar kendi motor ve güç elektroniklerini ihtiyaçlarına göre optimum şekilde ayarlayabiliyor. Bu da üretici takımlara teknoloji geliştirme anlamında ortam yaratıyor. Farklı çeşitte motorlar, AC/DC ve DC/AC invertorler, şarj elektronikleri gibi birçok ürün için güzel bir test platformu yaratılmış oluyor. Müşteri takımlar ise üretici takımlardan istedikleri parçayı alıp kendi takımlarında yarışmak için kullanabiliyor.

Şarj

Otomobillerin yarış ya da sıralama turları esnasında şarj edilmeleri yasak ve pilotlar tek şarj ile yarışı bitirmek zorundalar. Araçlar ancak iki etkinlik seansı arasında şarj edilebiliyor.

Takımlar

Formula E’de yarışan takım sayısı 2018-19 sezonunda 11 iken, 2019-20 sezonu ile 12’ye çıktı. 2014 yılında yalnızca 10 takım vardı ve yarışçı isimleri birçok kişi tarafından bilinmiyordu. Fakat yıllar içerisinde şampiyonanın kendini kanıtlaması, ilginin artması ile hem takımlar daha fazla bilinmeye başladı hem de takım sayısı arttı.
TAKIM GÜÇ AKSAMI
Envision Virgin Racing Audi e-Tron FE06
Audi Sport Abt Schaeffler Audi e-Tron FE06
Venturi Venturi VFE06
Nissan e.dams Nissan IM02
DS Techeetah DS E-Tense FE 20
BMW i Andretti Motorsport - belli değil -
Porsche - belli değil -
Dragon Racing - belli değil -
Panasonic Jaguar - belli değil -
Mahindra Mahindra M6Electro
Mercedes EQ Mercedes Benz EQ Silver Arrow
NIO - belli değil -
Geçtiğimiz sezondan farklı olarak yarışlara Mercedes EQ Formula E Team ve Porsche de katılacak. Yeni katılan takımlar ve araçlar ile birlikte şampiyonanın bilinirliği artacaktır.

Yarış Günü Etkinlikler

Yarışın haricinde Formula E etkinlik alanı adeta bir karnaval gibi.
Yarış öncesi seyircilerin vakit geçirebileceği yerler, canlı müzik performansları, yeme içme alanları, etkinlikler ve marka performansları tam bir elektrikli panayırı andırıyor. Bu yönleriyle de değerlendirildiğinde Formula E, yazının başında belirttiğim 'Elektrikli Devrimin Bayrak Taşıyıcısı' unvanını sonuna kadar hak ediyor. Etkinlikte Elektrikli Dünya'da yaşanan gelişmeleri en yakından görüp tüm sektöre hakim olabiliyorsunuz Mesela geçtiğimiz hafta sonu ZES talihlisi ile birlikte katıldığım Formula E final etkinlik alanında Jaguar, Harley Davidson, Audi, BMW i, Mercedes ve Nissan gibi birçok firma vardı. Elektrikli araç meraklıları her birinin en son ürülerini, vizyonlarını direkt markaların kendi temsilcilerinden dinleme şansı yakalıyor. Etkinliğe elektrikli araçları merak edip gelmiş biri iseniz, etkinlik sonunda elektrikli devrime inanmış olarak etkinlikten çıkabilirsiniz. Bence etkinliğin en güzel yanı da buydu, rekabet ve yenilikler ile kitlelerin ilgisini çekip, bizi bekleyen elektrikli geleceği onlara sunmak.

Özetle hem elektriğin sesinin sağlığa zarar vermeyen seviyelerde olması sonucu yarışların dar şehir pistlerinde gerçekleşmesi, hem de sektördeki yeniliklerin ve teknolojilerin verdiği heyecan ile rekabeti, kazası, eğlencesi bol olan Formula E'nin gelişimi çok hızlı olacak gibi görünüyor. Sektör ile şampiyonanın kol kola büyümesi ve yarışın sektörün bayrak taşıyıcısı misyonu uzun bir süre daha devam edecektir.
Formula E’de yarışan takım sayısı 2018-19 sezonunda 11 iken, 2019-20 sezonu ile 12’ye çıktı. 2014 yılında yalnızca 10 takım vardı ve yarışçı isimleri birçok kişi tarafından bilinmiyordu. Fakat yıllar içerisinde şampiyonanın kendini kanıtlaması, ilginin artması ile hem takımlar daha fazla bilinmeye başladı hem de takım sayısı arttı.
YARIŞ E PRIX ÜLKE PIST TARİH
1 & 2 Ad Diriyah ePrix Suudi Arabistan Ad-Diriyah Sokak Pisti 22 Kasım & 23 Kasım 2019
3 Singapur ePrix Singapur Marina Bay Sokak Pisti 14 Aralık 2019
4 Santiago ePrix Şili Parque O’Higgins Pisti 18 Ocak 2020
5 Mexico City ePrix Meksika Autodromo Hermanos Rodriguez 15 Şubat 2020
6 Hong Kong ePrix Hong Kong Hong Kong Central Harbourfront Circuit 29 Şubat 2020
7 - belli değil - Çin - belli değil - 21 Mart 2020
8 Roma ePrix İtalya Circuito Cittadino dell’EUR 4 Nisan 2020
9 Paris ePrix Fransa Paris Sokak Pisti 18 Nisan 2020
10 Seoul ePrix Güney Kore Seul Sokak Pisti 3 Mayıs 2020
11 Berlin ePrix Almanya Tempelhof Airport Sokak Pisti 30 Mayıs 2020
12 New York City ePrix ABD Brooklyn Sokak Pisti 20 Haziran 2020
13 & 14 Londra ePrix İngiltere Royal Docks and ExCel London 25 Temmuz & 26 Temmuz 2020
Enüstkat Interactive